RKD STUDIES

5. Ambacht en industrie

... inkelier) vestigde, voerden werkmeesters, zelfstandig werkende edelsmeden, de opdrachten uit. Zij werkten in hun eigen werkplaats en het gemaakte voorwerp droeg hun meesterteken. Het gebeurde sporadisch dat de kashouder voor wie zij de opdracht uitvoerden ook nog een winkeliersteken aanbracht op het zilveren voorwerp (zie hieronder onder keurtekens). ...

... n een pons, een staafje staal waarop met de hamer werd geslagen, waardoor er indrukken in het zilver ontstonden: het zogenaamde drijven. Een andere oppervlaktebewerking was het ciseleren, waarbij met nog fijnere, scherpe ijzeren ponsjes de meest gedetailleerde accenten en reliëfs werden aangebracht....

... van de Waarborgwet uit 1814, die in de loop van de negentiende en twintigste eeuw diverse aanpassingen heeft gekend, wordt door middel van wettelijke keurtekens gegarandeerd dat een voorwerp het juiste gehalte aan zilver of goud (en later ook platina) bezit. Ieder voorwerp van zilver, goud of platina, dat in Nederland wordt verhandeld, moet voorzien zijn van een in Nederland geldig keurteken....

... even groot met 29, respectievelijk 24 werknemers. Daarnaast was er een aparte lepelmakerij waar bestek werd geproduceerd met 26 werknemers. Zowel in Nederland als in het buitenland was het een unicum dat binnen één fabriek zowel zilverwerken, van het...

... graveurs, ciseleurs, drijvers en emailleurs.564 Zo ging bijvoorbeeld een pronkstuk als een zilveren of vergulde bokaal door de handen van verschillende specialisten en werd het daarmee een Gesamtkunstwerk. Zij werkten onder supervisie van een werkmeester die de verantwoordelijkheid had voor de kwaliteit van het eindproduct....

... ng gipsmodellen van objecten, gemaakt in verschillende kunsthistorische stijlen en ook voorwerpen uit vreemde culturen. 5 Het tekenonderwijs zou in de loop der jaren altijd een belangrijke basis blijven van de vakopleiding....

... is dat er wordt gewerkt aan een jardinière, model 207...

... het eerste jaar kreeg de leerling een basisloon. In de volgende leerjaren werd de o...

... erpen model, stijl en theorie. De examenstukken werden beoordeeld door de examencommissie van de vakschool in Schoonhoven, die niet zelden concludeerde dat de resultate...

... ien van koninklijke opdrachten en geschenken; ook werden de repertoria met foto’s van alle geproduceerde modellen getoond. Hij deed onder andere verslag van de werkplaats met kristalwerk, waar kristallen coupes en schalen werden voorzien van zilvermontuur, en van de goudsmederij, een zelfstandig opererende juwelenfabriek. In die tijd was het niet gebruikelijk dat er aanzienlijke hoeveelh...

... rm, bijvoorbeeld van een theepot. In een aangrenzende kamer zat de meesterknecht die de producten controleerde. Daar bevond zich ook een zilverkamer met de voorraad van onafgewerkte artikelen. Als er een bestelling kwam, kon deze uit voorraad snel worden afgewerkt. Aparte afdelingen waren er voor graveurs en ciseleurs en voor de productie van bestek en de montage van kristallen voorwerpen. In de aparte goudfabriek werkten goudsmeden, diamantzetters, monteurs, emailleurs en poliseuses, destijds een echt vrouwenberoep....

... an is het zevendelige koffie- en theeservies, model Grieksch, ontworpen door Jean Louis Bernhardi (1839-1905). Het prototype van dit servies maakte deel uit van de bekroonde inzending van Van Kempen tijdens de Wereldtentoonstelling in Parijs in 1867. Het is één van de vroegste en meest typerende voorbeelden van een destijds radicaal nieuwe vormgeving: het maken van strakke ronde vormen waaraan hoogstens achteraf ornamenten en graveringen werden toegevoegd. Bij dit theeservies is dat een meanderende decoratierand, het zogenoemde lopende hond motief....

... is Bernhardi, Zevendelig servies model Grieksch, 1874-1878...

... an elkaar werden gesoldeerd, met tussen de onderdelen een stukje been of ivoor als isolatie (zodat het oor niet te warm zou worden)....

... werd gemonteerd rond een centrale gietloop, de gietboom. Deze techniek werd uitsluitend gebruikt bij kleine, gedetailleerde voorwerpen. Op onderstaande afbeelding is een gietboom te zien uit de collectie van Museum Voorschoten met een bonte verzameling van folklore figuurtjes bestemd voor theelepeltjes. Te onderscheiden zijn ...

... ische figuurtjes;collectie Museum Voorschoten, z.j. (foto: Irene Meyjes)...

... uit een zilveroplossing op het grafiet neerslaande metaal groeide een steeds dikkere laag aan op de gipsen vormen. Na het bereiken van de juiste dikte werden de twee zilveren helften aan elkaar gesoldeerd....

... Zonen Fruit compote, 1894 silver, cristal (type of glass), engraving (pr...

... . De tweede nieuwe uitvinding betrof het maken van ronde voorwerpen uit één stuk.16 Van beide nieuwe toepassingen toonde Van Kempen voorbeelden op de Wereldtentoonstelling van 1867 in Parijs. Dat Van Kempen inmiddels ook in staat was om langs galvanoplastische weg grote beelden in koper te maken, leidde in 1867 tot het verkrijgen van de opdracht om de beelden te vervaardigen voor het nationale gedenkteken in het toenmalige Willemspark (thans Plein 1813) in Den Haag, dat ter gelegenheid van de viering van ...

... rs bij Van Kempen waren opgeleid door een specialist uit Zwitserland, waar deze versieringstechniek al in de achttiende eeuw werd gebruikt op platte voorwerpen zoals horlogekasten en snuifdozen.17 In de negentiende eeuw werden de patronen roterend aangebracht op ronde voorwerpen, zoals is te zien bij het koffieservies uit 1872 uit de Zilver Top 100.  ...

... , met enkele tonnen persdruk, zorgde ervoor dat het zilver werd geperst of getrokken in de vorm van de gewenste matrijs. Vanuit zo’n type basisvorm met variabele doorsneden en hoogten, ontwierp Christa Ehrlich diverse voorwerpen....

... ista Ehrlich and Koninklijke Nederlandsche Edelmetaal Bedrijven Van Kempen Begeer & Vos N.V. Tea...

... ista Ehrlich and Koninklijke Nederlandsche Edelmetaal Bedrijven Van Kempen Begeer & Vos N.V. Sug...

... Kempen Begeer & Vos N.V. Biscuit barrel, model CE 648, 1...

... pot, beschuitbus of koektrommel. Zo was het mogelijk met beperkte basisonderdelen die in grote hoeveelheden konden worden geproduceerd, ee...

... den ajour patronen, bijvoorbeeld van brood- en bonbonmanden, met de hand uitgezaagd. Dit gebeurde onder andere bij de bloemenpatronen van het door Christa Ehrlich ontworpen schepwerk model 1064. Overigens kon dit model schepwerk met verschillende type stelen worden geleverd....

... Kempen Begeer & Vos N.V. Fish slice, model 1064, 1947 si...

... ista Ehrlich and Koninklijke Nederlandsche Edelmetaal Bedrijven Van Kempen Begeer & Vos N.V. Cak...

... ista Ehrlich and Koninklijke Nederlandsche Edelmetaal Bedrijven Van Kempen Begeer & Vos N.V. Fru...

... ista Ehrlich, Tekening van schepwerk, model 1064; inv.nr. 3065...

... pgevuld. Op de geëmailleerde 1000 gulden beker, die in 1938 ter gelegenheid van de geboorte van Prinses Beatrix is gemaakt, zijn de afbeeldingen van de stadhouders en koningen van het Huis van Oranje Nassau op deze manier aangebracht.20...

... doorsnede 42,5 cm). Op de rand zijn de veertien staties van de kruisweg gegraveerd en in het midden een afbeelding van het Laatste A...

... ish, 1958 silver, engraving (process) 3,5 x ? cm : Schoonhoven, Nederlands Zilvermuseum Schoonhoven, inv./cat.nr. 13884...

... jaren vijftig en zestig van de twintigste eeuw nog steeds alert op technische vernieuwingen. Handelingen-besparende moderne technieken moesten er...

4.3 Wereldtentoonstelling Parijs 1867

... st, gepresenteerd met rokende schoonstenen in een lommerrijke omgeving. Naast deze rokende schoorstenen is links in de achtergrond een trein te zien die het zilver vanuit de fabriek transporteert....

... isvolle informatie: het predicaat Roijale (koninklijk) prijkt bovenaan in het midden, direct onder de Nederlandse le...

... chines) en vertegenwoordigingen in Parijs, Florence, Sheffield en New York, zo is te lezen....

... r, bokalen in diverse formaten, kandelabers, bloemenvazen, serviezen en ook tafelzilver. Op onderstaande detailfoto is in het midden een tafelstuk te zien, het monument ´Admiraal van Wassenaar´ uit 1857, dat was vervaardigd voor Ott...

... steund door druivenbladeren waartussen trosjes druiven hangen. Aan de voet van dit tafelstuk bevonden zich, zoals te zien is op de foto uit 1867, een hertenbok en een hinde. Deze zijn tegenwoordig niet meer op het stuk aanwezig, maar er zijn no...

... et om een strak gemodelleerde, gladde vaas gaat met één oor, waarin een kaartje gestoken is met de toelichting: Vase en zinq - [2e regel onleesbaar] - Sans Soudure - Par Le Procé...

... oldeernaad) was vervaardigd. Deze techniek was ontwikkeld door Louis van Kempen, zoon van Johannes Mattheus, die in Utrecht een technische opleiding had genoten en daar in aanraking was gekomen met de galvanotechniek. Meer over dit procédé staat vermeld bij het them...

... rederik, de enige nog levende zoon van Koning Willem I, was erevoorzitter van de commissie voor dit op te richten monument dat zou komen te staan in het toenmalige Willem...

... rd uitgebreid geïnformeerd. Het leverde Van Kempen senior en beeldhouwer Joseph Jacquet de onderscheiding Officier in de Orde van de Eikenkroon op, terwijl zoon Louis van Kempen werd benoemd tot Ridder in dezelfde orde....

... issies die sinds 1863 betrokken waren bij de totstandkoming van het monument werd bij van Kempen voor Prins Fr...

1.2 Carel J.A. Begeer

... chillende archiefstukken die betrekking hebben op samenwerkingen en uitbreidingen in de jaren twintig (waaronder magazijnen (winkels) in Nederlands Indië) en begin jaren dertig. Helaas pakte een aantal investeringen, zoals de overname van Firma H. Dryfhout & Zoon in Amsterdam (in 1923-1924) en een aandeel in het Berlijnse juweliersbedrijf ‘Deutsche Juweliere Sy & Wagner, I.H. Werner und Janus & Friedrichs Gesellschaft GmbH’ (in 1929) desastreus uit.5 In 1931, toen de financiële situatie al verre van rooskleurig was, werden er fusiegesprekken gevoerd met de grootste concurrent, Koninklijke Fabriek van Gouden en Zilveren Werken Gerritsen & Van Kempen in Zeist. Deze samenwerking ging toen niet door, maar zo’n dertig jaar later, in 1960, fuseerden de twee zilverfabrieken alsnog.Naast zijn vele lidmaatschappen en diverse bestuursfuncties organiseerde Carel Begeer ook tentoonstellingen en schreef hij in 1919 als één van de eersten een uitvoerige publicatie over de geschiedenis van de Nederlandse edelsmeedkunst: Inleiding in de Nederlandsche Edelsmeedkunst. In 1935 publiceerde hij ter gelegenheid van het honderdjarig bestaan van het bedrijf het overzichtswerk Een eeuw edelsmeedkunst en hij ontving bij dit jubileum de onderscheiding Officier in de Orde van Oranje-Nassau. Hij bleef, zelfs tot na zijn pensioengerechtigde leeftijd, nog actief bij de fabriek betrokken. Na zijn overlijden in 1956 volgde Dirk Vos hem op als directeur-generaal. Toen Vos in 1959 werd gepensioneerd, volgde de zoon van Carel Begeer, Bas Begeer (1922-1998) tot dan toe directeur van één van de werkmaatschappijen Zilfa, hem in die functie op....

1. De zilverfabriek Van Kempen & Begeer

... goed dat fabrieksmatige zilverproductie op den duur de ambachtelijke edelsmeedkunst zou verdringen. Vanaf 1853 vervaardigde zijn bedrijf ook juwelen. Als eerste Nederlandse zilverfabrikant introduceerde hij technische vernieuwingen in het productieproces. Toen hij geen vergunning kreeg zijn verdere uitbreidingsplannen in Utrecht te realiseren, liet hij in 1858 - hij had inmiddels vijftig werknemers in dienst - een moderne fabriek bouwen in Voorschoten, waar hij onder andere stoommachines uit Engeland liet installeren. Bij de opening van de nieuwe fabriek werd hem het predicaat Koninklijke verleend en de bedrijfsnaam luidde vanaf dat moment Koninklijke Nederlandsche Fa...

... rsmederij, goudsmederij en lepelmakerij waren nagenoeg even groot met 29, resp. 24 en 26 werknemers. Zowel in Nederland als in het buitenland was het een unicum dat binnen ...

... n Keltum, verkocht aan een investeerder. Het bedrijf fuseerde toen met het verkoopkantoor van Gero uit Zeist, leverancier van roestvrij stalen bestekken, en verhuisde van Voorschoten naar Zoetermeer. In 2008 ging N.V. Koninklijke Van Kempen & Begeer over in handen van N.V. Koninklijke Delftsche Aardewerkfabriek 'De Porceleyne Fles Anno 1653'. Men ging zich richten op een assortiment van zilveren, verzilverde en roestvrij stalen bestekken en daarnaast op tafel- en keukentoebehoren. Sinds 2015 is B.V. Koninklijke Van Kempen & Begeer, houdster van de merken Van Kempen & Begeer en Keltum, gehuisvest in Delft. Per 1 januari 2018 is Van Kempen & Begeer overgenomen door The Cookware Company, gevestigd in België....

1.1 Biografie

... vader aan een militaire opleiding bij de infanterie in Haarlem. In brieven aan zijn moeder uitte hij zijn onvrede over deze keuze en vroeg hij om toestemming voor het volgen van een kunstopleiding.4 Uiteindelijk zwichtte zijn vader, en in 1895 startte hij aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten te Antwerpen, tegelijk met onder anderen Simon Maris en Gerrit Gratama [1].5...

... te Amsterdam” van dat jaar werd Wolters werk voor het eerst tentoongesteld. Zijn enige inzending, Oudemannenhuis (uitgaan), is helaas niet meer te traceren.7 In 1901 nam Wolter voor het eerst deel aan een ledententoonstelling van Arti et Amicitiae....

... stenaar. Hij schreef: 'vooral in het groote schilderij "Dooi" waar de wegsmeltende sneeuw langzaam verdwijnend op daken, schuttingen, vlonders en schuiten, en de terugschijn er van in het water zoo juist is weergegeven, - ligt een trieste verlaten stemming, die een hoogen dunk geeft van hetgeen wij van dezen schilder in de toekomst nog mogen verwachten, wanneer hij met nog rijper werk voor de dag zal komen'.9...

... ie tijd. In hetzelfde jaar reisde Wolter voor het eerst naar Zuid-Engeland, waarnaar hij gedurende zijn hele carrière vaak zou terugkeren. Hij bezocht Polperro, Lynmouth en St. Ives aan de kusten van Cornwall en Devon. Wolter haalde veel inspiratie uit zijn tijd in Engeland en schilderde de vissersplaatsen en kustgezichten herhaaldelijk [2]. Reeds in 1911, toen zijn Engelse werk, samen met dat van Ferdinand Hart Nibbrig, Simon Moulijn en Gijs Bosch Reitz, op een tentoonstelling in het Stedelijk Museum Amsterdam hing, ontving hij lovende kritieken. Zijn bezoek aan Zuid-Engeland &#...

... 'zonder dat de werken aan het oordeel van een jury waren onderworpen': een verwijt aan het adres van Sint Lucas'.15Hotel HamdorffIn Laren was Wolter lid van de jury van de tentoonstellingscommissie van Hotel Hamdorff. De ondernemer Jan Hamdorff stelde ateliers beschikbaar voor het toenemende aantal kunstenaars dat zich in het dorp vestigde. In 1913 ontstonden er plannen om, ter ere van de honderdjarige onafhankelijkheid van Nederland, een grote tentoonstelling te organiseren met het werk van Gooise kunstenaars.16 Hotel Hamdorff moest hiervoor uitbreiden. Een speciale commissie werd in het leven geroepen om een tentoonstellingsgebouw te ontwerpen en de kunstwerken te selecteren. Leden van deze commissie waren Hamdorff zelf en de kunstenaars Hein Kever, Ferdinand Hart Nibbrig, Willy Sluiter, Lammert van der Tonge en Wolter....

... en om in de buitenlucht te schilderen [8]. In 1928 kwam het hem echter op kritiek te staan van zijn collega’s. Hem werd verweten te veel tijd te besteden aan zijn nevenactiviteiten als lid bij Pulchri, bestuurslid bij Arti, en vooral als voorzitter van het Comité voor Nederlandsche Kunsttentoonstellingen in het Buitenland. Met name deze laatste functie was tijdrovend. In 1905 werd het Comité voor Buitenlandsche Kunsttentoonstellingen opgericht door de overheid, met onder andere Hendrik Willem Mesdag en Hendrik Johannes Haverman als eerste leden.20 Het comité stelde zich onder andere de promotie van jonge Nederlandse kunstenaars in het buitenland ten doel. Het veranderde in de daaropvolgende jaren van naam, en heette in de jaren ’20 Comité voor Nederlandsche Kunsttentoonstellingen in het Buitenland. In deze periode bekleedde Wolter er meerdere functies. De nadruk lag toen op de organisatie van belangrijke internationale tentoonstellingen, zoals de Biënnale van Venetië. Vanaf 1922 vervulde Wolter de rol van tweede voorzitter, onder Willy Martens. In deze hoedanigheid ontving hij op de Biënnale van 1926 de koningin, die het Nederlandse paviljoen opende.21 Vanaf 1926 was hij voorzitter van het comité en werkte hij onder meer mee aan meerdere edities van de Biënnale en internationale tentoonstellingen in Glasgow en Wenen.22 Als voorzitter reisde Wolter geregeld naar onder andere Italië, Spanje, Engeland en Frankrijk. Wolters afwezigheid werd niet op prijs gesteld en in de ogen van zijn collega’s op de academie eiste het voorzitterschap te veel van zijn tijd.23 Wolter stelde dat zijn lessen er niet onder leden, maar dat de academie wel stagnerend werkte op zijn eigen scheppend vermogen.24...

... ité. Uit zijn ontslagbrief voor het comité aan de minister blijkt duidelijk dat aan het einde van zijn loo...

... r Nederland. Hier vestigden zij zich wederom in Laren. Wolter zou in deze periode nog regelmatig exposeren, onder andere bij Arti et Amicitiae en de Gooische Schildersvereeniging in Hotel Hamdorff.26 Ook nam hij deel aan meerdere jubileumtentoonstellingen, zoals de tentoonstelling in het teken van 30 ja...

... Laren. Zeven jaar na zijn dood, in februari en maart 1959, kreeg Wolter zijn eerste buitenlandse tentoonstelling bij Galerie Bernheim-Jeune in Parijs, getiteld Wolter. Le maître hollandais 1873-1952....

2.15 Dresden

... ern Germany, he looks for ideas to Flanders to facilitate his new task. There are numerous Rembrandtesque study heads and genre-like portraits in which he softened and smoothed Rembrandt’s chiaroscuro. It becomes more grey and washed, so that his paintings often look like faded works of Aert de Gelder or Barent Fabritius. Such a mild Rembrandt is the Self-portrait with a grey hat (Dresden 1996) [1], which is painted soft and fluently and set in a shimmering light. Similar portrait studies are in Vienna [2-3], Cologne and Dresden. 4...

... had turned his back on Dresden to move to Vienna. He did not get along with the Dresden court officials. One of them, Johann Georg von Rechenberg, even went so far that he slandered the painter in Vienna. This did not make much of an impression, since the artist carried a recommendation from the art-loving Duke Leopold Wilhelm. What happened to him in Vienna, and what he painted there, we will hear later [7].5...

... d animals. In the 80 ceiling decorations with Brazilian birds of the great hall we see his main work on Saxon ground [8].8 Without the sketches he never would have managed to carry this out successfully.He also made ten large paintings with representations of various indigenous people in an appropriate environment and ‘original’ costume for the Pretzsch Castle, wh...

... se the works that originated abroad do not belong to his best ones.14 The view of the fortress Königsstadt (Stadtisches Historisches Museum in Dresden) [22] is a very respectable vedute in Dutch style, but not painted with such a flair that one would praise the painter as a ‘young Hercules’ (Seghers). The payment of his salary must have stuttered quite often, as we gather from the letters of complaints by his widow.15...

... 1700 the art collection in Dresden already included works of Rembrandt [23], Ruisdael, Wouwermans, Bakhuizen, Dou [24], Metsu, as well as from minor masters such as Bloemaert, Both, Willmann, let alone of the late fine painters like Van Mieris, Elliger [25], Toorenvliet and Jan van Huijsum, artists that were also represented elsewhere in Germany. In the inventory of 1722 we find about all the Dutch names, both of great artists and minor masters, that contribute to the fame of the Dresden gallery even today....

... Frans Hals [27-28].19Many things were acquired from the imperial collection in Vienna, other things were bought in Paris and even Italy. Two still-lifes by Jan Weenix [29] were considered to be among the most valuable paintings that were sent from Venice. Details about the acquisition are found in the introduction of the Dresden museum catalogue.20...

... assembled.24 Also from Hagedorn are the well-known words that characterize the passion for collecting by his King August the Strong: Wouwermans was the king’s favourite taste, and the king is in love with Aert van der Neer.25The collection of the disgraced Dresden envoy at the court in Paris, Charles Henri d’Hoym also contained many Dutch paintings: that one could acquire good paintings from the Low Countries in Paris, is not new to us.26...

3.4 Dutch Artists in the Service of Johann Wilhelm

... . In 1686 he went to Vienna to portray Empress Eleonore, a sister of the Elector.2 In 1695 he accompanied Johann Wilhelm on a trip to Holland and in 1696 he went to Copenhagen with Anthon Schoonjans to portray Sophie Hedwig, daughter of King Christian V [4-5].3 In 1697 we encounter him in Modena and Florence, where he painted the archduke [6] for his daughter, the Electress of the Palatinate [7]. He left his self-portrait behind [8]4 and later on more works by his hand ended up in Florence.5...

... berg in 1697.7 Maria Anna, a sister of Johann Wilhelm, was married to Charles II of Spain and Van der Neer probably worked for her as well, which brought him the title of court painter of Spain [9].8 However, he did not profit much from this position, since the elector still tried to recover the money for him in 1696 and 1699.In 1691 Johann Wilhelm married Maria Anna Luisa, a daughter of Cosimo III de’ Medici. Many paintings by Van der Neer went to Florence as a gift of the son-in-law [10-12].9 But enough stayed in Düsseldorf itself: about four genre paintings [13-14] and 13 landscape paintings [15-18] are documented to have been in the possession of Johann Wilhelm.10...

... to time he appeared in Düsseldorf to bring a painting or to sketch the portraits of the elector and electress [21]. His patron showered him with gifts: he was knighted and received a coat of arms.Except for portraits, Van der Werff painted a series of 16 representations from the lives of Christ and Mary (the ‘Mysteries’, as Weyerman says) [22-25], that precede an allegorical glorification of the princely couple.13 Of the 30 paintings now in the Alte Pinakothek in Munich, 29 of them are derived from the collection of Johann Wilhelm. When we add thereto the works that Johann Wilh...

... 1-in or after 1726) [29].15 The goldsmith Peter Boy (c. 1650-1727) used Van der Werff’s Entombment of Christ [30] and the portraits of the princely couple in an enamel work [31-32].16 Isaac Walraven (1686-1765), a weak follower of Adriaen van der Werff, visited Düsseldorf around 1710. Maybe the mythological scene of 1716 (now in Mannheim) [33] was painted for Johann Wilhelm.17...

... patron, although no other artist ever acquired a position l...

... e lived there continuously. Uffenbach visited her in 1711 in Amsterdam. She co...

... ry with large still-lifes and hunting scenes [50-57]. He was paid the impressive amount of 3.239 Thaler in 1705, for which he had worked ten years, from 1702 until 1712. The paintings were executed in Amsterdam and slightly damaged parts were touched up on the spot. The 15 works, now in Munich and Schleissheim, belong to the best decorative ‘wall paintings’ from the Northern Netherlands.22...

... chtenburg (1647-1733) was at the court of the Palatine , which he must have supplied with his usual paintings of battle scenes [60-61].24 The elector rewarded him with a golden medal...

2.5 Artists from Hamburg

... he Jacobi Church in 1622, he surrounds the representation with arabesques deriving from a Goltzius print of 1593! In 1643 he paints a landscape with the Entry into Jerusalem [3] which holds on to the Coninxloo-style of days long gone by. Even for Hamburg this is quite old-fashioned.5...

... , which are mostly done after Rembrandt’s etchings. It cannot be ruled out that he was in the Netherlands in the 1630s, although there is no archival evidence of such a visit. There or in Hamburg he must have become acquainted with works by Rubens, because the adoption of his forms [6] are even more numerous than his motifs derived from Dutch art [7].10...

... affect the works of the young Wouwerman. When we name Benjamin Cuyp here, we immediately think of Rembrandt’s colouring and dramatic chiaroscuro. Undoubtedly something of the essence of the young Rembrandt shines through in Weyers’ works, ‘although distorted and intensified by the gothic urge of mannerist expression’ (in translation).16 Also the young Jacob Weyer painted ‘Dutch pictures’.17...

... luffy way of an Aert de Gelder, to whom the Three men in the furnace in Pommerfelden was attributed once. The influence of Wouwerman does not particularly reveal itself in wild cavalry battles, but in the elegant and artful handling of the silk cloths in his genre paintings.He had a particular interest in the late peasant paintings of Adriaen van Ostade and Dusart. In Raudnitz [Roudnice] castle are two peasant paintings, attributed to a ‘Matthias Scheuts’ [16]. If these are by the hand of our master, they s...

... rpieces. All his representations look somewhat provincial, by the way ̶ the faithful narrative will not hide the weaknesses and limited types. His son Andreas Scheits (1655-1735) distinguished himself mainly as a portrait painter. His sitters are painted in the smooth Rembrandt manner [20], which was maintained so skilfully by Balthasar Denner.22...

... like Elias Galli I (1650-1712/14), who visited Amsterdam in 1717 as a decorative painter from Holstein 29 appears to connect more to the old Dutch painters [24]. A portrait in the Hamburger Kunsthalle (no. 362) is attributed to him [25].30 Furthermore there is a signed and dated 16(82) work representing the Meßberg square in Hamburg in the Museum für Hamburgische Geschichte [26].31 From a Hermann Kamphusen († 1698) some portraits are preserved in prints [27]. To judge from these, it does not seem unlikely that he came from the Netherlands.32...

... 7 They are followed by still-lifes of luxuries in the style of Barend van der Meer and Willem Kalf.38 Also Hinrich Stravius († 1690) loved to make illusionistic paintings.39 His Hunting attributes (Hamburg) [33] hanging on a bright wall look as if they really hung there.40 This type of illusionistic still-lives dispersed from the Netherlands all over Europe. The Hamburg painters may have copied it from Cornelis Norbertus Gijsbrechts, who excelled in this genre and who did work here.41...

... t in their manner all the same. Also Tamm’s work has two aspects: there are Dutch flower pieces à la Van Huijsum [39] and Flemish-Italian paintings in imitation of Jan Fijt, Adriaen van Utrecht and Abraham Brueghel [40]. Later on Tamm was called to Vienna, where the rulers of Liechtenstein acquired his paintings on different occasions.44...

2.2 Oldenburg and Schleswig-Holstein

... ion of Aegidius Sadelaer and the Resurrection of Lazarus by Jan Muller. In 1590-1591 the Van Achten brothers painted biblical scenes as decorations for the chapel of Gottorf castle, which are fine examples of slightly changed copies after prints, converted in scale and color [1-3].1 Also minor masters like Johan von Enum II (c. 1560-1615)[4]2 from Flensburg and Steffen Stager (active 1619-1645) did it this way, as well as other unknown artists whose paintings are found in Holstein’s churches....

... han a year (1607-1608). The portrait painter Jacob van Doort († 1629) -- we will encounter him in Copenhagen7 -- worked at Gottorf’s court for many years. He dwellt in Hamburg for a while and supplied the dukes of Holstein [7-9] with his own and foreign products.8Anselm van Hulle -- we already met him in Münster -- painted a portrait of the Duke of Gottorf in 1653 and two years later payments were made to the ‘contrafaiter (portrait painter) Gerrit Uylenburgh’ and the Dutch painter David Uylenburgh.9 Also in these cases it is not impossible that the two acted as art dealers. In the 1670s the painters Herman Hendrik de Quiter I (1627/28-1708) and Johannes Voorhout I (1647-1717) painted some things here, the latter probably not portraits, but decoration paintings.10...

... 1], before dying in Ovelgönne.12His early genre paintings of 1636-1637 are essentially dependent upon the Haarlem and Amsterdam guardroom painters, in particular Willem Cornelisz. Duyster [12-14].13 He loved artificial light effects, which we know from the Utrecht school. But for example in a work in Dublin [15]14 these effects can also have been c...

... the time, such as Abraham Wuchters. Heimbach is a pleasant, receptive, but dependent German painter from the province. He emulates the Dutch model constantly, but lacks technical skill and painterly feeling, which make his paintings look a bit dry and unsophisticated. Outside the borders the painting culture of the Netherlands gets lost quickly, particularly when individuals strive for it, rather than being supported by a mutually stimulating community.18...

... harles X Gustav of Sweden [23-24].21 From 1657 until 1663 we find him for a second time in Amsterdam and finally from 1663 again in Friedrichstadt, where he executed many portraits and altarpieces for German and Danish clients....

... Friedrichstadt [28] become dry and arid. When his painterly routine declines, the eclecticism ̶ the mixing and adopting of Flemish, Dutch and even Italian forms ̶ turns particularly unpleasant. Apart from that, Ovens is an important figure in the expansion of the classic Dutch portrait style and of Rembrandt’s chiaroscuro in North Germany and Denmark. Since he was a productive artist and highly regarded in his own country, one should not underestimate his importance as an agent of Dutch cultural assets....

... to the Netherlands, Spain and Italy. Since he worked for several years (1657-1661) for the Danish court, we will encounter him again in our chapter on Denmark.26 Apart from copies after Rem...

... he painted a ‘little kitchen piece’ in 1655 and in Berlin, where he stayed on and off, some portraits.31So Rembrandt’s art is not represented very impressively in Holstein, despite Ovens, Jansen and Matthisen. One portrait by Ovens’ brother 32 Friedrich Adolf Ovens (1657-1699) has surfaced [35], which looks Dutch.33 Nor has another Ovens follower, Barthold Conrad (1657-1719), who created an epitaph in 170...

... one can agree with the local connoisseur Ernst Obsen George (1894-1970) : ‘we observe here a consistent impact of a higher and more evolved culture on a peripheral, but receptive region’ (in translation).45 The land of Oldenburg and its court withdrew clearly behind Schleswig. Heimbach was the pride of the country which Jan Liss abandoned. In 1651 we hear from a certain Gerrit Plomp from the land of Oldenburg, who got reimbursed fl. 18 for travel expenses in Utrecht. No communication on the destination of this Plomp has survived.46 The painter Jan de Baen ‘from Emden’ painted the portrait of the Count of Aldenburg, son of the ruling Count Anton Günter [41]. Probably he also visited Oldenburg....

1.4 The Rhine Travellers

... ists, such as Hercules Segers (1589/90-after 1633 before 1640), Josua de Grave (1643-1712) [1], Consta...

... e engine and street lanterns. That he also captured views of Düsseldorf [11], Cologne [12] and Xanten [13] in his meticulously rendered paintings, which he sometimes enriched with Dutch motifs, was possibly only a subsidia...

... ring their houses, than in painting’, they went back to Cologne.13 That winter they worked for Cuyper again and later for a certain Bernard Kemp. A month after Du Bois returned to Holland as well in March 1653, Van der Vinne set off again, this time in the company of Joost Boelen, a shoemaker. They went along the Rhine, partly on foot, partly by boat. In Frankfurt they met with the painter Cornelis Bega (1631/32-1664) [27], who accompanied them as far as Switzerland. In impoverished Germany there was not much to earn but in Switzerland they enjoyed ‘a life of luxury’. Particularly with portrait commissions they could manage handsomely for quite some time. Travelling through Dijon, Lyon, Paris and Le Havre Van der Vinne finally reached his homeland again in August 1655....

... the outward journey through Maursmünster and the way back via Augsburg, or the other way around. This trip must have taken place between 1654 and 1658,15 but also later in his career he drew Rhine landscapes and memories of Switzerland. Those sheets that originated in the homeland are pale and toneless.16...

... oomer, Hackaert, Schellinks, Saftleven [35] and several others are found today in the so-called Atlas Blaeu of the Austrian National Library, which was compiled by Laurens van der Hem (1621-1678). Some artists appear even to have travelled on behalf of and at the expense of Van der Hem, from others he bought their travel drawings after they returned home.18...

... certainly had been in Speyer [37-38] on his way to Venice,19 and we are also familiar with the Rhine views of his brother Abraham (1644-1708) [36].Jan van Call I (1656-1706) left behind a large number of finely drawn citysc...

... is the sketchbook of a Rhine trip by Johannes Vinckboons (1616/17-1670), who never came further than the...

... Jan Griffier I (1645/52-1718) [48-49] and his son Robert Griffier (1673/77-1760)25 [50] ̶ and Louis Chalon (1687-1741) [51] the tradition passed on to the Schütz family [52] in Frankfurt.26 In the Netherlands Paulus Constantijn la Fargue (1728/29-1782) had to model a series of decorative paintings after Saftleven [53], in order to please his patron.27...

... le, late paintings of the Rotterdam artist Claes Jansz. van Willigen (c. 1630-1676) [56-57], which have been executed in Holland.28All these landscape painters who visited the German lands during their travels and wanderings cannot have exerted a great deal of Dutch influence on artworks produced by painters of their neighbourin...